Trabzon Coğrafi Konum ve Özellikler

Trabzon Coğrafi Konum ve Özellikler

Trabzon Coğrafi Konum ve Özellikler

Doğu Karadeniz bölümü illerinden biri olan Trabzon, hem bir kent yerleşmesi ve hem de, 4.664 km2,lik bir il yönetim sahasının adıdır. Alan büyüklüğü bakımından, 81 il arasında 67. sırada gelmekle birlikte, Doğu Karadeniz coğrafi bölümü arazisinin yaklaşık % 14’ünü, Karadeniz coğrafi bölgesinin % 3’ünü ve Türkiye’nin ise, % 0.6 gibi küçük bir payını oluşturur.

İl arazisi, kuzeyden Karadeniz ile sınırlandırılmıştır. Buradaki kıyı uzunluğu, Rize-Giresun il sınırları arasında yaklaşık 103 km. kadardır. Doğudan Rize, batıdan Giresun ve güneyden de, Gümüşhane ve Bayburt illeriyle komşudur. (Şekil 1 ve 2) Bu illerle olan yönetim sınırları toplamı, 255 km’yi bulur. Buna kıyı uzunluğu da eklenince, toplam 355 km’yi biraz aşar.

Trabzon, arazi büyüklüğü bakımından, kendisine komşu dört ilin, ikisinden küçük ve diğer ikisinden de büyüktür. Böyle olmakla birlikte, gerek il nüfusu ve gerekse il merkezi nüfusu olarak, bütün komşularından daha çok nüfusa sahiptir. Bunu, Doğu Karadeniz coğrafi bölümünün2 nüfusu en kalabalık ili Trabzon’dur biçiminde de tanımlayabiliriz. Hiç kuşku yok ki bu üstünlük, Trabzon ve ona komşu illerin, nüfus yoğunluğu endeks farklılıklarına da yansımıştır. Nitekim Trabzon’da aritmetik nüfus yoğunluğu km. kareye 2000 yılı itibariyle 209 kişiyi bulurken, bu değerler Rize için 93, Giresun’da 76.6, Gümüşhane’de 29 ve Bayburt ili için de 26 dolayında idi.

Trabzon ilinin, biraz sonra tekrar söz konusu edileceği üzere, daha başka çok önemli coğrafi konum özellikleri bulunmaktadır. Örneğin il arazisinin kuzey kıyılarında yerleşmeler, yer yer 8-10 m. yüksekliklerdeki tara-çalar üzerinden, ya da akarsu delta yüzeylerinden başlarken, 1000-1500 m.lerde devamlı yerleşmeler son bulmakta ve bundan sonra başlayan geniş plato düzlüklerinde, geçici yerleşmeler olan, yayla yerleşmeleri önem kazanmaktadır. Söz konusu plâtolar ve yüksek köy yerleşmeleri arasında, 33 dolayında mezraa ve plâto yüzeylerinde ise, 285 dolayında yayla yerleşmesi bulunmaktadır.

 

Tablo 1 a: Trabzon’un komşu illerle olan yönetim sınırı uzunlukları

İli Yönetim Sınırı Uzunluğu (km.)
Trabzon – Rize 34
Trabzon – Bayburt 23
Trabzon – Giresun 45
Trabzon – Gümüşhane 153
Toplam: 255
Kıyı Uzunluğu 103
Genel Toplam 358

Kaynak: Veriler, 1:180 000 ölçekli Trabzon ili haritasından hesaplanmıştır.

ilde 573 köy yerleşmesi mevcut olup, bunların % 85’ten biraz fazlası, farklı derecelerden eğimli yüzeylerde yeralmaktadırlar. Bu da, il arazisinin, topoğrafik yapı olarak son derecede dağlık ve eğimli arazilerden oluştuğunu göstermektedir.

Trabzon’un, benzer daha birçok konum özelliği söz konusu edilebilir. Ancak, bunlar arasında, herhalde hiç unutulmaması gereken ayrıcalık, iklim özellikleri ile ilgili olanıdır. Gerçekten de, güneyinde bulunan ve karasal iklim koşulları egemen olan Doğu Anadolu bölgesinden, biraz sonra orografik özelliklerine değineceğimiz yüksek sıra dağlarla ayrılmış olan il arazisi, yıl boyunca buharlaşma kaynağı oluşturan ve sıcaklık rejimini belirleyen Karadeniz’in varlığı, yine yıl boyunca nemli-ılıman subtropikal bir iklimin oluşması ve yaklaşık olarak ormanların üst sınırlarına dek geniş bir alanı etkilemesi gibi tipik klima tik özellikleri söz konusu edilebilir.

il arazisinin, Karadeniz’de belli bir kıta platformu sahasının bulunması, ailelerin eskiden beri deniz ekonomisi kaynaklarından yararlanmasını, .sağlamıştır. Nemli ve ılıman subtropikal

Tablo I b: Trabzon’a komşu iller, alan ve nüfuslarının Trabzon’la karşılaştırılması

ili Alanı (km2) II Nüfusu (2000) II Merkezi Nüfusu (2000)
Trabzon 4.664 975.137 214.49
Rize 3.922 365.938 78.144
Giresun 6.832 523.819 83.636
Gümüşhane 6.437 186.953 30.270
Bayburt 3.739 97.358 38.982

 

Beğen  3
Yazar