Trabzon Kaleleri  ve Surları

Kuruluşu çok eski yıllara uzanan surların kaynaklara göre MÖ. 5. yy. da varlığı bilinmekte olup çeşitli dönemlerde ve günümüzde onarılmış ve yenilenmiştir.Onarım ve yenileme çalışmaları bugünde devam etmektedir. Güneyden kuzeye yukarı hisar veya iç kale, ortahisar ile kuzey hisar veya aşağı hisar olmak üzere üç bölüme ayrılır.

Yukarı Hisar: İç kaleyi koruyan ve akropol vasıtası gören bu kısım en eski ve şehrin içinde kapalı bir site idi. İlk yaptırıldığı tarih MÖ 2000 yıllarına kadar gitmektedir.

Doruğunda İmparator ve imparotireçenin ikametgahları, bunların etrafında kendilerine soylular soylusu Küra Polates, Sezar ünvanları verilmiş prensler veya evlat edinenlerin binaları bulunurdu. Bu binalardan başka kale muhafızlığı, katip ve hizmetçiler sınıfının bulunduğu yapılar yer almakta idi.

Evliya Çelebi Trabzon kalesinin bu kısmından ''Trabzon kalesi üç bölktür,birine aşağı hisar diğerine ortahisar iç kalesine de kule hisar derler. Fakat dağ tarafında cehennem kuyusuna benzer bir derin hendeği vardır ki yetmiş yedi adam girer.'' diye bahseder.

Ortahisar: Yukarı hisar ve iç kalenin devamı olan bu kısım yamuksu şekildedir.İç kaleden bu kısma iki kapı ile geçilmekteydi. Bu bölümde ortahisar camii eski hükümet konağı, zağnos Köprüsüikule ve çifte hamamlar, Amasya camisi, Şirin Hatun camii, Musa Paşa camii yer alır. (Kule hamamı çifte hamamı Amasya camii günümüzde yıkık durumdadır.) Bu kısımdaki surlar Trabzon İmparatoru Alexsioz II.(1297-1330) zamanında yukarı hisardan aşağı hisara kadar yaptırılmıştır.

Aşağı Hisar: Bu kale batıdan Zağnos burcunun yanı başından başlayıp denize kadar inen surlardan meydana gelmiştir. Bu kısım surların Sotka kapısı adı verilen iki kapısı bulunur.Günümüzde ''Kale Kapısı'' ismi verilen mevkide suru delinerek taşıtların geçmesine elverişli duruma getirilen kısmı daha yüksek duvarlardan meydana gelmiştir.

Aşağı Hisarın çevrelemiş olduğu bölgede St. Andrea kilisesi (Molla Siyah Camii,Hoca Halil camii, Pazarkapı Camii, Kundupoğlu ve yarımbıyıkoğlu evleri evleri,sekiz direkli hamam,tophane hamamı,Hacı Arif hamamı,İskenderpaşa Çeşmelri gibi tarihi eserler yer almaktadır.

Maçka İlçesi, Yazlık (Livera) Köyü Gözetleme Kulesi *	Of İlçesi Merkez, Çamlı Mah. İyvan Kalesi 13-14.yy
Araklı İlçesi, Merkez, Araklı Kalesi Geç Roma yada Erken Bizans	Araklı İlçesi, Pervana Köyü, Aho Kalesi Geç Roma - Erken Bizans
Şal Pazarı İlçesi, Merkez, Kalecik Mah. Ağasar (Kalecik) Kalesi Geç Bizans	Araklı İlçesi Çankaya Beldesi Taşgeçit Köyü Kalesi
Çarşıbaşı İlçesi, Kaleköy Köyü, Gelida (Klita) Kalesi 13-14.yy	Akçaabat İlçesi, Akçakale Beldesi Kalesi [Bizans Dönemi]
Araklı İlçesi, Buzluca (Canayer) Köyü, Kale Kalıntıları, Erken Bizans	Maçka İlçesi, Orta Köyü, Hortokop Kalesi Yapım Yılı: ?

Sürmene İlçesi, Merkez, Orta Mah. Kalesi [Roşi Kalesi]        Erken Bizans Maçka Kırantaş Köyü, Kale Kalıntısı Yapım Yılı: ?
*Fotoğrafta sağlam hali görülen, Livera Köyündeki bu gözetleme kulesi yazık kigeçen yıl yıkıldı.